آیه 124 سوره بقره بر انحصار امامت شخص عادل تاکید دارد. با توجه به این مساله تنها امام علی (علیه‌السلام) است که ظلم نکرده و دیگران دچار بزرگترین ظلم (کفر) شده‌‌اند. در این صورت امام علی (علیه‌السلام) شایسته جایگاه امامت است.

خلاصه مقاله
حضرت ابراهیم در آیه 124 سوره بقره، خواستار امامت برای برخی از ذریه خود شد. خداوند در پاسخ، مساله امامت را به افراد غیر ظالم گره زد و از این مساله مشخص می‌شود که تنها امام علی (علیه‌السلام) شایسته امامت است. چرا که امام علی قبل از رسالت پیامبر اسلام (صلی‌الله‌علیه‌وآله) کافر نبوده و این در حالی است که دیگران سبقه کفر داشته‌اند. از این‌روی و بنا به فرمایش خداوند، کافرین ظالم هستند و ظالم شایستگی امامت را ندارد.

متن مقاله
آیه 124 سوره بقره در راستای تعیین چارچوب مساله امامت صحبت کرده است. خداوند در این آیه می‌فرماید: «وَ إِذِ ابْتَلىَ إِبْرَاهِمَ رَبُّهُ بِكلَمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ  قَالَ إِنىّ‏ِ جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا  قَالَ وَ مِن ذُرِّیَّتىِ  قَالَ لَا یَنَالُ عَهْدِى الظَّالِمِین.[بقره/124] (به خاطر آورید) هنگامى‌كه خداوند، ابراهیم را با وسایل گوناگونى آزمود و او به خوبى از عهده این آزمایش‌ها برآمد. خداوند به او فرمود: «من تو را امام و پیشواى مردم قرار دادم!» ابراهیم عرض كرد: «از دودمان من (نیز امامانى قرار بده!)» خداوند فرمود: «پیمان من، به ستمكاران نمى‌‏رسد!»
با توجه به آیه مذکور جایگاه امامت شایسته کسی است که به دور از ظلم و ستم باشد و تنها کسی‌که دارای این عنوان است، امام علی (علیه‌السلام) است.[1] چرا که امام علی قبل از رسالت پیامبر اسلام (صلی‌الله‌علیه‌وآله) کافر نبوده و این در حالی است که دیگران سبقه کفر داشته‌اند. از این‌روی و بنا به فرمایش خداوند، کافرین ظالم هستند و ظالم شایستگی امامت را ندارد.[2]
این مساله درباره افرادی که پیش از اسلام کافر بوده و سپس توبه نکرده‌اند جاری است؛ اما در ارتباط با اشخاصی که از کار خود پشیمان گشته و برگشته‌اند، قابل تطبیق نیست. یعنی کسانی‌که از کفر خود توبه کرده، صلاحیت تکیه بر کرسی امامت را دارند،[3] چرا که عنوان ظالم بر ایشان صادق نیست.
این بینش برخاسته از عدم فهم دقیق از احکام است. چرا که احکام دارای دو قسم است:
الف: گاهی احکام دائر مدار موضوع هستند و تا زمانی که موضوع باشد، حکم است. مثلاً شراب حرام است و تا زمانی که چیزی شراب باشد (یعنی موضوع باشد) حکم (حرمت) ثابت است.
ب: حکم تنها با موضوع آمده و پس از بین رفتن موضوع حکم ثابت است. عنوان ظلم از این قسم است که با حذف موضوع (توبه از کفر) از بین نمی‌رود.[4]

پی‌نوشت:

[1]. حلی، حسن بن یوسف، 1425 ه، کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد، تحقیق: حسن حسن‌زاده آملی، قم،‌ موسسه النشر الاسلامی، ص 503.
[2]. قوشچی، علی بن محمد، شرح تجرید العقائد، قم، منشورات الرضی، بی‌تا، ص 371.
[3]. جرجانی، میر سید شریف، شرح المواقف، مصر، مطبعه السعاده، 1325 ه، ص 351.
[4]. چرا که در یک تقسیم عقلی مردم در چهار دسته قرار می‌گیرند:
الف: کسانی‌که همه عمر ظلم کرده‌اند.
ب: کسانی‌که اصلا ظلم نکرده‌اند.
ج: کسانی‌که در ابتدای عمر ظلم کرده و در انتهای آن، توبه کرده‌‌اند.
د: کسانی‌که در ابتدای عمر ظلم نکرده و در انتهای آن ظلم کرده‌اند.
قطعا حضرت ابراهیم (علیه‌السلام) خواستار امامت برای گروه الف و د نبوده است. در این صورت دو قسم دیگر باقی می‌ماند که با انتقاد خداوند در پایان آیه، گروه ج نیز حذف می‌شود و در این صورت تنها گروه الف می‌ماند. طباطبائی، سید محمد حسین،‌ المیزان فی تفسیر القرآن، تهران، دار الکتب الاسلامیه، 1372، ج1، ص277 و 29.