بسیاری از عالمان اهل سنت (مورخین و نسب‌شناسان و متکلمین) اذعان نمودند که امام حسن عسکری دارای فرزندی به نام محمد بوده که شیعه به منتظر و مهدی موعود بودنِ وی معتقدند. اما برخی مهدی ستیزان مانند ابن حزم اندلسی اموی که دشمنی او با اهل بیت در کتابهایش آشکار است، بی هیچ سند و مدرکی، می‌گوید حسن عسکری بی فرزند و عقیم بوده است.

اهل سنت در مقابل دیدگاه شیعه در موضوع مهدویت که گفته مهدی، فرزند امام حسن عسکری (علیه‌السلام) و زنده و در غیبت است، دو دیدگاه ارائه داد:
دیدگاه اول: امام حسن عسکری (علیه‌السلام) اصلاً فرزندی نداشته، بلکه عقیم بوده است. سرآمد قائلین به این دیدگاه، ابن حزم اندلسی اموی از دشمنان اهل بیت است که وهابیت نیز امروزه دنباله‌روی وی در ارائه این دیدگاه هستند.
دیدگاه دوم: ایشان فرزندی به نام محمد بن الحسن داشته، که در سال 255 متولد شده و در زمان وفات پدرش 5 سال داشته و برخلاف اعتقاد شیعه به زنده بودنش، او مرده است.
خیل کثیری از عالمان اهل سنت قائل به دیدگاه دوم هستند و عقیم بودن امام حسن عسکری (علیه‌السلام) را نپذیرفتند. از میان این عالمان اهل سنت می‌توان ذهبی و ابن خلکان و ابن ازرق وافقی و ابوالفداء و ابن الوردی را نام برد.

پایگاه جامع فرق، ادیان و مذاهب_ اهل سنت گرچه اصل مهدویت را پذیرفته‌اند، لیکن در فروعات مبحثِ مهدویت با شیعه اختلاف نظر دارند. عالمان اهل سنت نمی‌پذیرند که مهدی موعود، همان فرزند امام حسن عسکری (علیه‌ السلام) باشد، چراکه برخی از آنان می‌گویند که حسن عکسری (علیه‌ السلام) عقیم بوده و از خود فرزندی به جای نگذاشته است و بسیاری دیگر نیز گرچه می‌پذیرند که امام حسن عسکری (علیه السلام) فرزندی به نام محمد بن الحسن (علیهما السلام) داشته، ولی می‌گویند که وی مرده است و نمی‌تواند امام زمان و مهدی موعود باشد.

اما متاسفانه امروزه برخی [مانند وهابیت] بر طبل «عقیم بودن امام حسن عسکری» کوبیده و عقیده شیعه را به سخره می‌گیرند و چنان جلوه می‌دهند که گویی عقیده تمامی عالمان اهل سنت، بر بی فرزندی امام حسن عسکری است و شیعه به یک فردی موهوم و غیر واقعی دل‌خوش کرده و او را امام زمان و مهدی موعودِ خویش می‌شمارد.
بدین خاطر ما در صددیم که اذعان و اعترافات و گزارش‌های بسیاری از عالمان اهل سنت که قائل و معتقد شدند که امام حسن عسکری فرزندی به نام محمد بن الحسن المهدی داشته را بیان بداریم تا ثابت کنیم اولاً: حضرت امام حسن عسکری (علیه السلام) عقیم نبوده و ثانیاً: آن‌که شیعه به مهدی بودنش معتقد است، فرد موهوم و غیر واقعی نیست. در مقاله قبلی اذعان ذهبی به تولد امام زمانِ شیعه را بیان کردیم و اکنون به گزارش سخنان برخی دیگر از عالمان اهل سنت خواهیم پرداخت:

اذعان ابن خلکان (متوفای 681ق) و ابن ازرق فارقی (متوفای 572ق) به تولد
ابن خلکان در «وفیات الاعیان» در ترجمه «ابوالقاسم المنتظر» می‌نویسد: «ابوالقاسم محمد بن الحسن العسکری دوازدهمین فرد از امامان دوازده‌گانه در اعتقاد شیعه است که به حجت، معروف است، ... ولادت وی در روز جمعه نیمه شعبان سال 255 است و زمانی که پدرش وفات کرد، عمر او 5 سال بود.
ابن ازرق  [احمد بن یوسف بن ازرق فارقى] در کتاب «تاریخ مَیَّافارِقین» [یا تاریخ فارقی] ذکر کرده که حجت، در ماه ربیع الاول سال258 متولد شده و [نیز] گفته شده در 8 شعبان سال 256 متولد شده که این قول، صحیح‌ترین اقوال است، و وقتی ایشان به سرداب داخل شدند عمرشان 4 سال بود و  گفته شده 5 سال بوده و نیز گفته شده در سال 275 داخل سرداب شده که عمرش در این زمان، 17 سال بود که خدا آگاه‌تر است.»[1]
ابن خلکان در ترجمه «ابو محمد العسکری» نیز می‌نویسد: «او پدر [موعود] منتظر صاحب سرداب است.»[2]
می‌بینیم که ابن خلکان و ابن ازرق وافقی، هر دو اذعان به تولد ایشان می‌کنند و سخنی نیز از زمان وفات حضرت به میان نمی‌آورند.

اذعان ابوالفداء (متوفای 732ق) و ابن الوردی (متوفای 749ق) به تولد
ابوالفداء و ابن الوردی نیز همانند ذهبی و ابن خلکان در معرفی امام حسن عسکری (علیه‌السلام) می‌نویسند: «حسن عسکری، پدر محمد منتظر صاحب سرداب است و این محمد منتظر همان دوازدهمین از امامان دوازده‌گانه بنابر عقیده‌ی شیعه است که به او قائم، و مهدی و حجت گفته می‌شود. منتظر در سال 255 متولد شد.»[3]
ابوالفداء در جای دیگر نیز در معرفی امام حسن عسکری (علیه‌السلام) ایشان را پدر محمد منتظر می‌داند.[4]
پس ابوالفداء و ابن الوردی نیز با صراحت به تولد حضرت اذعان می‌کند.

اذعان ابن اثیر (متوفای 630ق) به تولد
او نیز مانند ذهبی و ابن خلکان و ابوالفداء و ابن الوردی در معرفی امام حسن عسکری (علیه السلام) ایشان را پدر محمدی که امامیه به «منتظَر» بودنش در سرداب سامرا معتقد است، معرفی می‌کند.[5]

اظهار عبد الملک عصامی (متوفای 1111ق) به تولد
عبد الملک بن حسین العصامی مورخ شافعی مذهب اهل سنت در کتاب «سمط النجوم العوالی فی أنباء الأوائل والتوالی» می‌نویسد: «[حسن عسکری] فرزندش محمد را جانشین خود قرار داد و او امام م‌ح‌م‌د مهدی پسر حسن عسکری بن علی التقی بن عَلیّ التقی بن مُحَمَّد الْجواد ابْن على الرِّضَا بن مُوسَى الكاظم بن جَعْفَر الصَّادِق بن مُحَمَّد الباقر بن عَلیّ زین العابدین بن الْحُسَیْن بن عَلیّ بن أبی طَالب است _ که خدا از همه آن‌ها خشنود باشد _ او در روز جمعه نیمه شعبان سال 255 متولد شد و بنا بر قولی در سال 256 متولد شده است که این قول صحیح است. مادرش کنیز ام ولد [یعنی صاحب فرزند] و نامش صیقل یا سوسن و یا نرجس بود. کنیه‌ی او ابوالقاسم و القابش حجت و خلف صالح و قائم و منتظر و صاحب الزمان و مهدی است و مشهورترین القابش همین مهدی است. از ویژگى‌هاى ایشان این است که او جوانى است با قامت متوسط، صورت و موى زیبا، بینى باریک و پیشانى باز ...»[6]

این تنها اذعان و تصریح تعدادی از عالمان اهل سنت به عقیم نبودن امام حسن عسکری (علیه‌السلام) و تولد فرزندی به نام محمد بن الحسن از ایشان بود. اگر بخواهیم تعداد عالمان اهل سنتی را که چنین اذعانی نموده‌اند را شماره کنیم، بسیار خواهد شد که به جهت رعایت اختصار، ناچاریم در مقالات دیگر به تعداد دیگری از این عالمان اهل سنت اشاره نماییم.

پی‌نوشت:

[1]. «أبو القاسم محمد بن الحسن العسكری بن علی الهادی بن محمد الجواد المذكور قبله، ثانی عشر الأئمة الاثنی عشر على اعتقاد الامامیة، المعروف بالحجة، وهو الذی تزعم الشیعة أنه المنتظر والقائم والمهدی، وهو صاحب السرداب عندهم، وأقاویلهم فیه كثیرة، وهم ینتظرون ظهوره فی آخر الزمان من السرداب بسر من رأى. كانت ولادته یوم الجمعة منتصف شعبان سنة خمس وخمسین ومائتین، ولما توفی أبوه، كان عمره خمس سنین، واسم أمه خمط، وقیل نرجس، والشیعة یقولون: إنه دخل السرداب فی دار أبیه وأمه تنظر إلیه، فلم یعد یخرج إلیها، وذلك فی سنة خمس وستین ومائتین، وعمره یومئذ تسع سنین. وذكر ابن الأزرق فی " تاریخ مَیَّافارقین " أن الحجة المذكور ولد تاسع شهر ربیع الأول سنة ثمان وخمسین ومائتین، وقیل فی ثامن شعبان سنة ست وخمسین، وهو الأصح، وأنه لما دخل السرداب كان عمره أربع سنین، وقیل خمس سنین، وقیل إنه دخل السرداب سنة خمس وسبعین ومائتین وعمره سبع عشرة سنة، والله أعلم». وفیات الاعیان و أنباء أبناء الزمان، قاضی القضاة أبو العباس شمس الدین أحمد بن محمد بن إبراهیم بن خلكان البرمکی، محقق: احسان عباس، بیروت، دار صادر، ج4، ص176، رقم: 562، متن کتاب.
میافارقین، اسم شهری است در کشور ترکیه که اکنون به نام سیلوان شناخته می‌شود.
[2]. وفیات الاعیان، پیشین، ج2، ص94، رقم: 169، متن کتاب.
[3]. «الحسن العسكری المذكور، هو والد محمد المنتظر، صاحب السرداب، ومحمد المنتظر المذكور هو ثانی عشر الأئمة الاثنی عشر، على رأى الإِمامیة، ویقال له القائم، والمهدی، والحجة. وولد المنتظر المذكور، فی سنة خمس وخمسین ومائتین». المختصر فی أخبار البشر، أبوالفداء عماد الدین إسماعیل بن علی بن محمود بن محمد ابن عمر بن شاهنشاه بن أیوب،(م732ق)، قاهره، المطبعة الحسینیة المصریة، چاپ اول، ج2، ص45، متن کتاب.
«وَالْحسن العسكری وَالِد مُحَمَّد المنتظر صَاحب السرداب، والمنتظر ثَانِی عشرهم ویلقب أَیْضا الْقَائِم وَالْمهْدِی وَالْحجّة، ومولد المنتظر سنة خمس وَخمسین وَمِائَتَیْنِ». تاریخ ابن الوردی، أبو حفص زین الدین عمر بن مظفر بن عمر بن محمد ابن أبی الفوارس المعری الكندی المعروف بابن الوردی(م749ق)، بیروت، دار الكتب العلمیة، 1417ق-1996م، ج1، ص223، متن کتاب.
[4]. «وفیها توفی الحسن بن علی بن محمد بن علی بن موسى بن جعفر بن محمد بن علی بن الحسین بن علی بن أبی طالب رضی الله عنه، وهو المعروف بالعسكری، وهو أحد الأئمة الاثنی عشر، على مذهب الإِمامیة. وهو والد محمد المنتظر من سرداب سرمن رأى على زعمهم». المختصر فی اخبار البشر، ج2، ص49، متن کتاب.
[5]. «...وَهُوَ وَالِدُ مُحَمَّدٍ الَّذِی یَعْتَقِدُونَهُ الْمُنْتَظَرَ بِسِرْدَابِ سَامَرَّا». الكامل فی التاریخ، عز الدین أبوالحسن علی بن أبی الكرم محمد بن محمد بن عبد الكریم بن عبد الواحد الشیبانی الجزری المعروف بابن الأثیر(م630ق)، تحقیق: عمر عبد السلام تدمری، بیروت، دار الكتاب العربی، چاپ اول، 1417ق-1997م، ج6، ص320، متن کتاب.
[6]. «الإمام الحسن العسکری بن على الهادی ... خلّف ولده محمدا أوحده وهو الإمام محمد المهدی بن الحسن العسکری بن على التقی بن محمد الجواد ابن على الرضا بن موسى الکاظم بن جعفر الصادق بن محمد الباقر بن على زین العابدین بن الحسین بن على بن أبی طالب رضی الله تعالى عنهم أجمعین.ولد یوم الجمعة منتصف شعبان سنة خمس وخمسین ومائتین وقیل سنة ست وهو الصحیح أمه أم ولد اسمها أصقیل وقیل سوسن وقیل نرجس کنیته أبو القاسم ألقابه الحجة والخلف الصالح والقائم والمنتظر وصاحب الزمان والمهدی وهو أشهرها صفته شاب مربوع القامة حسن الوجه والشعر أقنى الأنف أجلى الجبهة ولما توفی أبوه کان عمره خمس سنین». سمط النجوم العوالی فی أنباء الأوائل والتوالی، عبد الملك بن حسین بن عبد الملك العصامی المكی(م1111ق)، المحقق: عادل أحمد عبد الموجود و علی محمد معوض، بیروت، دار الكتب العلمیة، چاپ اول، 1419ق_1998م، ج4، ص150، متن کتاب.

نویسنده: مصطفی عباسی هرازیب